Lịch sử dòng họ Đỗ Văn qua các thế hệ

Bốn trăm năm — mười sáu đời — một dòng huyết thống không gián đoạn.

Lịch sử dòng họ Đỗ Văn là một bản trường ca thầm lặng của những con người bình dị: có người làm thầy, có người cầm cuốc, có người ra trận, có người vượt biển — nhưng tất cả đều mang trong mình dòng máu của cụ Tổ Đỗ Văn Đức, và đều giữ tròn chữ "Hiếu — Nghĩa" mà tổ tiên truyền lại.

Thời kỳ khai sáng (1620 — 1750) — Đời thứ 1 đến đời thứ 3

Cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, đất nước trong cảnh Trịnh — Nguyễn phân tranh, dân tình ly tán. Cụ Thuỷ tổ Đỗ Văn Đức rời quê Kinh Bắc, dắt díu vợ con xuôi về vùng đất mới. Khi đến làng Hành Thiện — bấy giờ còn là vùng đất bồi ven sông Hồng — cụ thấy đất tốt, dân hiền, bèn dừng chân lập nghiệp.

Cụ mở lớp dạy chữ Nho, đồng thời bốc thuốc cứu người. Đời thứ hai — cụ Đỗ Văn Trung — tiếp nối nghề nhà, mở rộng ruộng vườn, dựng nên cơ nghiệp đầu tiên. Đến đời thứ ba, dòng họ đã có trên 30 nhân khẩu, được dân làng nể trọng.

Thời kỳ hưng thịnh (1750 — 1880) — Đời thứ 4 đến đời thứ 7

Đây là giai đoạn rực rỡ nhất của dòng họ trên phương diện học vấn. Đời thứ 4 có cụ Đỗ Văn Lâm đỗ Tú tài năm Cảnh Hưng thứ 35 (1774). Đời thứ 5 có cụ Đỗ Văn Tâm đỗ Cử nhân năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), được bổ làm Tri huyện Giao Thuỷ, sau cáo quan về quê dạy học, được dân tôn là "cụ Cử Tâm".

Năm Tự Đức thứ 18 (1865), cụ Đỗ Văn Khiêm — đời thứ 6 — đứng ra hưng công xây dựng từ đường họ, đặt nền móng cho không gian thờ tự thiêng liêng còn tồn tại đến ngày nay. Cũng trong giai đoạn này, dòng họ chính thức biên soạn bộ phả ký đầu tiên bằng chữ Hán, do cụ Đỗ Văn Khiêm chủ biên.

Thời kỳ biến động (1880 — 1954) — Đời thứ 8 đến đời thứ 11

Pháp thuộc, rồi hai cuộc chiến tranh kế tiếp đã khiến dòng họ trải qua nhiều mất mát:

Cụ Đỗ Văn Phú (đời thứ 9) tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, từng bị Pháp bắt giam tại Hoả Lò năm 1908.
Cụ Đỗ Văn Hoà (đời thứ 10) là cán bộ Việt Minh, hy sinh trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, được phong liệt sĩ.
Năm 1954, một bộ phận dòng họ di cư vào Nam — về sau hình thành Chi Nhị tại Đồng Nai.

Bộ phả ký gốc bằng chữ Hán cũng bị thất lạc một phần trong thời kỳ này, may nhờ cụ Đỗ Văn Sâm (đời thứ 10) cất giấu trong vách nhà mới giữ lại được phần lớn.

Thời kỳ phục hồi (1954 — 1986) — Đời thứ 11 đến đời thứ 13

Sau chiến tranh, đất nước thống nhất, dòng họ Đỗ Văn cũng tìm cách kết nối lại các chi tán lạc. Năm 1982, cụ Đỗ Văn Quý (đời thứ 12, trưởng họ thời đó) đã đứng ra triệu tập đại diện các chi từ Bắc — Nam về quê nhà, lần đầu tiên sau ba mươi năm.

Cũng từ đây, công cuộc phiên dịch và biên soạn lại gia phả từ chữ Hán sang chữ Quốc ngữ được tiến hành, do cụ Đỗ Văn Tịnh — một nhà nho cuối mùa của dòng họ — chủ trì.

Thời kỳ hiện đại (1986 — nay) — Đời thứ 13 đến đời thứ 16

Bước vào thời kỳ Đổi Mới, con cháu họ Đỗ Văn đã có mặt khắp các lĩnh vực: giáo dục, y tế, kinh doanh, khoa học. Một số mốc đáng nhớ:

1995 — Trùng tu lớn từ đường, do toàn thể con cháu trong và ngoài nước cùng đóng góp.
2008 — Lập Quỹ khuyến học họ Đỗ Văn, hỗ trợ con cháu trong họ ăn học. Đến nay đã giúp đỡ hơn 120 lượt con em.
2015 — In bộ gia phả mới gồm 3 tập, phát hành cho các chi.
2024 — Lần đầu tiên tổ chức Đại hội Gia tộc trực tuyến, kết nối con cháu ở Pháp, Mỹ, Úc cùng tham dự lễ giỗ Tổ qua màn hình.

Bước tiếp theo

Hôm nay, khi dòng họ đã bước sang đời thứ 16, các bậc trưởng thượng nhận thấy rằng việc gìn giữ gia phả không thể chỉ dựa vào giấy bút như xưa. Con cháu ngày càng đông, lại tản mát khắp nơi; nhiều thông tin có nguy cơ thất truyền nếu không có một phương thức lưu giữ mới — vừa bền vững, vừa dễ tiếp cận với thế hệ trẻ.

Đó là lý do dòng họ Đỗ Văn quyết định số hoá toàn bộ gia phả, đưa vào hệ thống quản lý hiện đại. Mỗi người con — dù ở Hành Thiện, ở Sài Gòn, hay ở tận Paris — đều có thể truy cập, bổ sung, và tiếp nối câu chuyện của dòng họ mình.

Bốn trăm năm trước, cụ Tổ chúng ta cầm cây bút lông chép những dòng đầu tiên trên trang giấy bản. Bốn trăm năm sau, con cháu cụ tiếp tục viết — bằng những công cụ mới, nhưng với cùng một tấm lòng.

— Lưu giữ nguồn cội · Nối dài dòng tộc